Web of Science (thường bị người dùng gõ nhầm là Web of scient) là cơ sở dữ liệu trích dẫn khoa học uy tín và lâu đời nhất thế giới, được quản lý bởi tập đoàn Clarivate Analytics. Hệ thống này tuyển chọn nghiêm ngặt các tạp chí khoa học chất lượng cao thông qua 4 bộ chỉ số cốt lõi: SCIE, SSCI, AHCI và ESCI, giúp nhà nghiên cứu khoa học xác định các nguồn tài liệu đáng tin cậy và tránh xa các tạp chí kém chất lượng.
1. Web of Science (WoS) Là Gì?
Để hiểu rõ bản chất của Web of Science, chúng ta cần nhìn lại lịch sử hình thành của nó. Tiền thân của Web of Science là hệ thống ISI (Institute for Scientific Information), được sáng lập bởi Eugene Garfield vào những năm 1960. Đây là hệ thống đầu tiên trên thế giới thiết lập khái niệm “chỉ số trích dẫn” để đánh giá tầm ảnh hưởng của các công trình nghiên cứu khoa học.
Ngày nay, Web of Science không phải là một nhà xuất bản, mà là một công cụ tóm tắt và trích dẫn (database). Nó đóng vai trò như một bộ lọc khổng lồ và khắt khe. Khác với Google Scholar (nơi thu thập hầu hết mọi tài liệu có trên internet), Web of Science chỉ chấp nhận lập chỉ mục (index) cho những tạp chí vượt qua quy trình đánh giá nghiêm ngặt về quy chuẩn xuất bản và chất lượng nội dung.
Việc một tạp chí được nằm trong danh mục của Web of Science được xem là bảo chứng cho chất lượng và uy tín học thuật của tạp chí đó trong cộng đồng khoa học quốc tế.
2. Cấu Trúc Phân Nhóm Trong Web of Science
Hệ thống dữ liệu của Web of Science (WoS Core Collection) được phân chia thành các nhóm chỉ số dựa trên lĩnh vực nghiên cứu khoa học và mức độ ảnh hưởng. Hiểu rõ cấu trúc này giúp các nhà nghiên cứu khoa học chọn đúng tạp chí mục tiêu.
- SCIE (Science Citation Index Expanded): Đây là nhóm chỉ số dành cho các tạp chí thuộc lĩnh vực Khoa học Tự nhiên, Kỹ thuật và Công nghệ. Trước đây được gọi là SCI, nay mở rộng thành SCIE. Đây thường là nhóm có tiêu chuẩn khắt khe nhất.
- SSCI (Social Sciences Citation Index): Nhóm chỉ số dành cho các tạp chí thuộc lĩnh vực Khoa học Xã hội (Kinh tế, Giáo dục, Tâm lý học, Xã hội học…).
- AHCI (Arts & Humanities Citation Index): Nhóm chỉ số dành cho các tạp chí thuộc lĩnh vực Nghệ thuật và Nhân văn (Văn học, Lịch sử, Triết học, Ngôn ngữ…).
- ESCI (Emerging Sources Citation Index): Ra đời muộn hơn (2015), đây là nhóm dành cho các tạp chí “mới nổi”. Các tạp chí này đảm bảo chất lượng thẩm định (peer-review) tốt nhưng chưa đủ dữ liệu trích dẫn lâu dài để vào được 3 nhóm trên. ESCI được xem là “bước đệm” để tiến vào SCIE/SSCI/AHCI.
Lưu ý chuyên môn: Tại Việt Nam, Hội đồng Giáo sư Nhà nước và các quỹ nghiên cứu (như NAFOSTED) thường đánh giá bài báo thuộc SCIE/SSCI cao hơn so với ESCI.
3. Chỉ Số Impact Factor (IF) Là Gì?
Khi nhắc đến Web of Science, không thể bỏ qua chỉ số Impact Factor (IF).
Impact Factor (IF) là hệ số ảnh hưởng, thước đo phản ánh tần suất trích dẫn trung bình của các bài báo được công bố trên một tạp chí trong hai năm gần nhất. Chỉ số này được công bố độc quyền trong Báo cáo Trích dẫn Tạp chí (Journal Citation Reports – JCR) của Clarivate.
Công thức tính cơ bản:
Một sự thật cần nhớ: Chỉ có các tạp chí thuộc danh mục SCIE và SSCI mới có chỉ số Impact Factor chính thức. Các nhóm còn lại hoặc cơ sở dữ liệu khác (như Scopus) sẽ sử dụng các thước đo khác (ví dụ: JCI hoặc CiteScore).
4. Bảng So Sánh Web of Science và Scopus
Trong giới nghiên cứu khoa học, Scopus và Web of Science là hai cơ sở dữ liệu lớn nhất. Tuy nhiên, chúng có những đặc điểm riêng biệt mà nhà nghiên cứu khoa học cần phân biệt rõ ràng.
| Tiêu chí So sánh | Web of Science (WoS) | Scopus |
| Đơn vị quản lý | Clarivate Analytics (trước đây là Thomson Reuters) | Elsevier |
| Bộ chỉ số đo lường | Impact Factor (IF), Journal Citation Indicator (JCI) | CiteScore, SJR (SCImago), SNIP |
| Hệ thống phân loại | SCIE, SSCI, AHCI, ESCI | Phân vị Q1, Q2, Q3, Q4 (dựa trên Scimago) |
| Độ phủ dữ liệu | Tập trung vào chiều sâu, quy trình lọc tạp chí cực kỳ khắt khe (khoảng 21.000 tạp chí). | Tập trung vào chiều rộng, bao phủ nhiều tạp chí hơn (khoảng 40.000+ tạp chí). |
| Lĩnh vực thế mạnh | Khoa học tự nhiên, Kỹ thuật (Hard Sciences). | Đa dạng, bao phủ tốt hơn ở Khoa học xã hội & Nhân văn. |
5. Cách Tra Cứu Tạp Chí Thuộc Web of Science Chuẩn Xác
Để tránh nộp bài nhầm vào các tạp chí mạo danh hoặc đã bị loại khỏi hệ thống (discontinued), bạn cần tuân thủ quy trình tra cứu trên trang chính thức theo các bước sau:
- Bước 1: Truy cập vào cổng thông tin chính thức Master Journal List của Clarivate (https://mjl.clarivate.com/).
- Bước 2: Đăng nhập tài khoản (bắt buộc phải tạo tài khoản miễn phí để xem chi tiết).
- Bước 3: Nhập chính xác Tên tạp chí hoặc mã ISSN vào ô tìm kiếm. Khuyên dùng mã ISSN để đảm bảo độ chính xác tuyệt đối.
- Bước 4: Kiểm tra kết quả tại mục “Web of Science Core Collection”.
- Nếu kết quả hiện ra dòng chữ: Science Citation Index Expanded (SCIE) hoặc Social Sciences Citation Index (SSCI) $\rightarrow$ Tạp chí uy tín, thuộc lõi WoS.
- Nếu không tìm thấy kết quả, tạp chí đó hiện không nằm trong hệ thống Web of Science.
6. Các Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Dưới đây là giải đáp cho những thắc mắc thực tế mà các nhà nghiên cứu thường gặp phải khi làm việc với hệ thống này:
Web of Science có phải là ISI không?
Có, về mặt bản chất. ISI là tên gọi cũ của hệ thống. Sau khi Thomson Reuters mua lại ISI và sau đó chuyển giao cho Clarivate Analytics, hệ thống được phát triển thành Web of Science. Tuy nhiên, trong văn bản hành chính tại Việt Nam, thuật ngữ “tạp chí ISI” vẫn thường được dùng để chỉ chung cho các tạp chí thuộc danh mục WoS.
Tại sao tôi tìm kiếm “Web of scient” lại ra Web of Science?
“Web of scient” là một lỗi chính tả phổ biến khi người dùng tìm kiếm Web of Science. Các công cụ tìm kiếm hiện đại như Google đã tự động sửa lỗi này để trả về kết quả chính xác là trang chủ của Clarivate hoặc Web of Science.
Tạp chí thuộc danh mục ESCI có được tính điểm không?
Có, nhưng mức điểm thường thấp hơn. Tại Việt Nam, bài báo đăng trên tạp chí ESCI vẫn được công nhận là bài báo quốc tế uy tín, nhưng khi xét duyệt chức danh Giáo sư/Phó Giáo sư hoặc nghiệm thu đề tài, điểm số của ESCI thường thấp hơn so với các bài thuộc nhóm SCIE/SSCI (thường là Q1, Q2).
Chỉ số H-index trong Web of Science là gì?
Trả lời: Khác với Impact Factor (đánh giá tạp chí), H-index là chỉ số đánh giá năng suất và tầm ảnh hưởng của một nhà nghiên cứu cụ thể. Chỉ số này dựa trên số lượng bài báo họ đã công bố và số lần các bài báo đó được trích dẫn.
Việc hiểu rõ Web of Science và cấu trúc phân loại của nó là kỹ năng sinh tồn của mọi nhà nghiên cứu trong môi trường học thuật hiện đại. Việc công bố bài báo trên các tạp chí thuộc hệ thống này không chỉ khẳng định chất lượng nghiên cứu khoa học mà còn mở ra cơ hội hợp tác quốc tế rộng lớn. Trước khi gửi bài (submit), hãy luôn kiểm tra kỹ lưỡng tên tạp chí trên Master Journal List để đảm bảo tính chính danh.
Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện và thực tế. Để tìm hiểu thêm các phương pháp nghiên cứu khoa học và kỹ năng viết bài báo quốc tế, bạn có thể tham khảo thêm các chia sẻ chuyên sâu từ thầy Nguyễn Thanh Phương.
