Trong khi các nhà hàn lâm tập trung vào lý thuyết, thì các nhà quản trị và sinh viên làm luận văn ứng dụng lại quan tâm đặc biệt đến Gap thực tiễn. Đây là điểm khởi đầu cho mọi giải pháp cải tiến hiệu suất trong doanh nghiệp.
Gap thực tiễn là sự chênh lệch rõ ràng giữa thực trạng mong muốn (Desired State) và thực trạng hiện tại (Current State) trong hoạt động của tổ chức hoặc xã hội. Nguyên nhân thường do quy trình kém hiệu quả, công nghệ lạc hậu hoặc biến động môi trường. Giải pháp là thực hiện nghiên cứu ứng dụng để tìm ra nguyên nhân gốc rễ và đề xuất hành động cụ thể.
1. Dấu Hiệu Nhận Biết Gap Thực Tiễn
Không khó để nhận ra Gap thực tiễn nếu bạn nhạy bén với các chỉ số hoạt động. Một Gap thực tiễn thường xuất hiện dưới các dạng triệu chứng sau:
- Hiệu suất giảm sút: Doanh số sụt giảm liên tục, tỷ lệ nhân viên nghỉ việc (Turnover rate) tăng cao bất thường, hoặc năng suất lao động thấp hơn trung bình ngành.
- Phản hồi tiêu cực: Sự gia tăng các lời phàn nàn từ khách hàng, đối tác hoặc chính nhân viên nội bộ về quy trình làm việc.
- Lỗ hổng từ sự thay đổi: Khi có sự thay đổi về chính sách pháp luật, công nghệ mới ra đời (như AI), hoặc hành vi người tiêu dùng thay đổi, tạo ra một khoảng trống mà doanh nghiệp chưa kịp thích nghi.
2. Phân Biệt Gap Thực Tiễn Và Vấn Đề Quản Lý
Rất nhiều người nhầm lẫn giữa một “Vấn đề quản lý” thông thường và một Gap thực tiễn cần nghiên cứu. Bảng dưới đây sẽ làm rõ sự khác biệt này:
| Đặc điểm | Vấn đề quản lý (Management Problem) | Gap Thực Tiễn cần nghiên cứu (Research Problem) |
| Tính chất | Cần quyết định ngay lập tức. | Cần thông tin/dữ liệu để hiểu rõ bản chất. |
| Ví dụ | “Doanh số giảm, có nên giảm giá không?” | “Tại sao doanh số giảm dù đã giảm giá?” |
| Hành động | Ra quyết định dựa trên kinh nghiệm/trực giác. | Thu thập dữ liệu, phân tích nguyên nhân – kết quả. |
| Mục đích | Xử lý triệu chứng. | Tìm ra và giải quyết nguyên nhân gốc rễ. |
Nếu bạn chỉ giải quyết vấn đề quản lý mà không nghiên cứu Gap thực tiễn, bạn rất dễ đưa ra các quyết định sai lầm do thiếu cơ sở dữ liệu.
3. Phương Pháp Xác Định Gap Thực Tiễn Chính Xác
Để định vị đúng Gap thực tiễn, bạn không thể ngồi bàn giấy suy luận. Hãy áp dụng các phương pháp thực chứng sau:
- Quan sát tại hiện trường: Trực tiếp quan sát quy trình làm việc, hành vi mua hàng tại điểm bán để nhìn thấy những điểm bất hợp lý (pain points).
- Phỏng vấn chuyên gia (Expert Interview): Trao đổi với các trưởng bộ phận, CEO hoặc các chuyên gia trong ngành để họ chỉ ra những thách thức thực tế (Practical Challenges) mà họ đang đối mặt.
- Phân tích dữ liệu thứ cấp: Đọc các báo cáo nội bộ, báo cáo tài chính, hoặc các báo cáo ngành uy tín để tìm ra các xu hướng đi xuống hoặc các chỉ số kém hiệu quả.
4. Cách Chuyển Hóa Gap Thực Tiễn Thành Câu Hỏi Nghiên Cứu
Một Gap thực tiễn chỉ trở thành đề tài nghiên cứu khi nó được chuyển hóa thành câu hỏi nghiên cứu (Research Question). Quy trình chuyển đổi như sau:
- Xác định Gap: “Tỷ lệ khách hàng rời bỏ (Churn rate) tăng 20% trong quý vừa qua.”
- Đặt câu hỏi nguyên nhân: “Yếu tố nào tác động mạnh nhất đến quyết định rời bỏ của khách hàng?”
- Hình thành tên đề tài: “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự trung thành của khách hàng tại công ty X.”
Việc chuyển hóa này giúp Gap thực tiễn được giải quyết bằng phương pháp khoa học, đảm bảo tính khách quan và chính xác.
5. Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Gap thực tiễn có cần cơ sở lý thuyết không?
Có. Để giải quyết Gap thực tiễn một cách khoa học, bạn bắt buộc phải soi chiếu vấn đề đó dưới góc độ lý thuyết (Theoretical Lens) để lựa chọn mô hình và biến số phù hợp.
Sinh viên chưa đi làm thì tìm Gap thực tiễn ở đâu?
Bạn có thể tìm thông qua các bài báo cáo kinh tế, tạp chí chuyên ngành (như Forbes, CaféF), hoặc các phần “Kiến nghị” (Recommendations) trong các luận văn khóa trước.
Nên ưu tiên chọn Gap thực tiễn hay Gap lý thuyết cho luận văn thạc sĩ?
Với luận văn thạc sĩ định hướng ứng dụng (MBA), bạn nên ưu tiên Gap thực tiễn. Với thạc sĩ định hướng nghiên cứu (MSc), Gap lý thuyết thường được đánh giá cao hơn.
Xác định đúng Gap thực tiễn là bước đầu tiên để tạo ra giá trị thực tế cho doanh nghiệp và xã hội. Một nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn không chỉ dễ dàng được chấp nhận bởi hội đồng bảo vệ mà còn có khả năng ứng dụng cao sau khi hoàn thành. Hãy luôn nhớ rằng, Gap thực tiễn là cầu nối giữa vấn đề của doanh nghiệp và giải pháp của nhà nghiên cứu.
Bài viết được tổng hợp và chia sẻ kiến thức bởi thầy Nguyễn Thanh Phương – chuyên gia tư vấn chiến lược và phát triển con người.
Xem thêm:
